เมื่อถึงทางตัน…ให้ใช้เทคนิคหามาตรการอนุรักษ์พลังงานจากแผนผังก้างปลา

เมื่อเราทำการจัดการพลังงานมาระดับหนึ่งแล้ว มาตรการอนุรักษ์พลังงานที่ทำมาก็เยอะแล้ว

ส่วนใหญ่จะคิดไม่ค่อยออกว่าปีต่อไป ทำมาตรการอะไรดี.แผนผังก้างปลา อาจเป็นคำตอบ

เราอาจใช้หลักการของ แผนผังของสาเหตุและผล (Cause-and-Effect Diagram) หรือ แผนผังก้างปลา (Fishbone Diagram) มาเป็นแนวทางวิเคราะห์หามาตรการอนุรักษ์พลังงานหรือกิจกรรมที่จะทำได้

โดยอาจจะคิดเป็นกลุ่มก็ได้เพื่อได้มุมมองที่หลากหลายมากยิ่งขึ้น.เมื่อสร้างกลุ่มข้ึนมาแล้ว ให้ทำ 6 ขั้นตอนง่ายๆ ดังนี้

1. กำหนดปัญหาที่หัวปลา

2. กำหนดกลุ่มปัจจัยที่จะทำให้เกิดปัญหานั้นๆ

3. ระดมสมองเพื่อหาสาเหตุในแต่ละปัจจัย

4. ค้นหาสาเหตุหลักของปัญหา

5. จัดลำดับความสำคัญของสาเหตุ

6. กำหนดแนวทางให้การแก้ไขปัญหา.ปัจจัยที่เลือกส่วนใหญ่แล้วจะให้ดูที่ คน (Man) เครื่องจักร/อุปกรณ์(Machine) วัตถุดิบ (Material) และกระบวนการผลิต/บริการ (Method) – 4 M เป็นหลัก

ส่วนปัญหาในที่นี้ก็คือ ปัญหาที่เกิดจากการใช้พลังงานไม่มีประสิทธิภาพ สิ่งที่เราเจอว่ามันสูญเสียไปโดยเปล่าประโยชน์

สุดท้าย แนวทางในการแก้ไข ก็คือ มาตรการและกิจกรรมอนุรักษ์พลังงานที่คิดขึ้นมานั่นเอง

จากรูปจะมีทั้ง แผนผังก้างปลาและตัวอย่างให้ดู

จะเห็นว่า แผนผังก้างปลา เป็นวิธีคิดที่เรียบง่ายแต่ได้ผล

ก็หวังว่าทุกท่าน คงจะได้ไอเดียไปต่อยอด คิดหามาตรการประหยัดและกิจกรรมอนุรักษ์พลังงาน เพื่อดำเนินการในองค์กรกันนะครับ

วิธีนำองค์กรไปสู่ความยั่งยืนด้านอนุรักษ์พลังงานด้วย กิจกรรมกลุ่มย่อย (Small Group Activicy – SGA)

เมื่อองค์กรทำการจัดการพลังงานมาระดับหนึ่งแล้ว การหาไอเดียใหม่ๆในการพัฒนาระบบก็จะเริ่มยากยิ่งขึ้นสำหรับคณะทำงานฯ.หลายองค์กรอาจให้คณะทำงานฯ อบรม เพิ่มพูนความรู้และไอเดียใหม่ หรืออาจว่าจ้างที่ปรึกษามาช่วยเป็นเพื่อนคู่คิดในการพัฒนาระบบการจัดการพลังงาน

แต่มีสิ่งหนึ่งที่สามารถทำได้เลยในองค์กรของเราในตอนนี้.ก็คือสิ่งที่เรียกว่า กิจกรรมกลุ่มย่อยเพื่อขับเคลื่อนการอนุรักษ์พลังงาน (SGA)

แนวคิดของ SGA นี้ จะเป็นการรวมกลุ่มกันของบุคลากรในแต่ละแผนก แบ่งเป็นกลุ่มย่อย ประมาณ 5-6 คน มีหน้าที่เพื่อหามาตรการอนุรักษ์พลังงานในแผนกของตนเอง

เริ่มจากการตั้งกลุ่มย่อย ระบุปัญหาการใช้พลังงานไม่เหมาะสมในแผนก หามาตรการอนุรักษ์พลังงาน วางแผน ลงมือปฏิบัติตามแผน และสุดท้ายตรวจติดตาม ทบทวนผลที่เกิดขึ้น

การทำอย่างนี้ กลุ่ม SGA ซึ่งเป็นกลุ่มหน่วยงานเล็กย่อยจากฐานราก ซึ่งปฏิบัติหน้าที่ฝังตัวอยู่ในทุกภาคส่วนขององค์กร ก็จะนำพาองค์กรไปสู่ความยั่งยืนทางด้านพลังงานได้

เมื่อคณะทำงานฯ อยากหาไอเดียใหม่ทางด้านอนุรักษ์พลังงานในองค์กร ลองพิจารณาจัดกิจกรรมกลุ่มย่อย SGA ดูนะครับ

การประชุมทบทวนด้านพลังงานถือเป็นขั้นตอนที่ 8 ของระบบการจัดการพลังงาน และเป็นขั้นตอนที่จะหาสรุปว่าตลอดทั้งปีที่ทำระบบมาได้อะไรบ้างและจะแก้ไขปรับปรุงพัฒนาให้ดีขึ้นในปีถัดไปได้อย่างไร

3 ข้อที่ควรเตรียมความพร้อมก่อนประชุมทบทวน มีดังนี้

1. ควรเตรียมข้อมูลการใช้พลังงานและผลประหยัดให้พร้อมก่อนประชุม เพื่อข้อมูลต่างๆ ที่นำเสนอต่อองค์ประชุมและผู้บริหาร สามารถนำมาวิเคราะห์ วัดผลได้

2. ควรมีการตรวจประเมินภายในก่อนที่จะทำการประชุมทบทวน เพราะอย่างน้อยจะทำให้ทราบว่ามีข้อบกพร่องของระบบอะไรบ้าง ที่ผู้ตรวจประเมินภายในพบเจอมาก่อนที่จะประชุมทบทวน ทำให้ปรับแก้ปัญหาได้ตรงจุดมากขึ้น

3. ควรมีองค์ประชุมที่พร้อมทั้งผู้บริหาร คณะทำงานฯ ผู้ตรวจประเมินภายใน อาจรวมถึงหัวหน้างานบางส่วน มาร่วมการประชุมทบทวนนี้ เพื่อให้เกิดมุมมองที่หลากหลายที่มีความสร้างสรรค์ รวมถึงมองเห็นปัญหาจากทุกฝ่าย ซึ่งจะสามารถแก้ไขข้อบกพร่องให้ดีขึ้นไปในการทำระบบในปีหน้า

สุดท้ายนี้ จะเห็นว่าการเตรียมพร้อมที่ดีจะทำให้ผลสรุปการประชุมทบทวนออกมามีประสิทธิภาพดียิ่งขึ้น และต่อยอดให้ดีในอนาคตได้

จากข้อมูลสถิติที่ผ่านมาพบว่า หลายองค์กรตั้งเป้าประหยัดพลังงานไว้ แล้วพบว่าไม่สำเร็จตามเป้า เนื่องจากมีหลายปัจจัยที่ฉุดรั้งไม่ให้ไปถึง

วันนี้เราจะมีมาดูกันว่าอุปสรรค 3 หัวข้อใหญ่นั้นมีอะไรบ้าง

1.มาตรการอนุรักษ์พลังงานประหยัดได้เยอะจริง แต่เวลาทำจริงผู้บริหารชะลดโครงการไปก่อน – หลายองค์กรประสบปัญหาในลักษณะนี้ โดยเฉพาะองค์กรที่เพิ่งเริ่มทำการจัดการพลังงานใหม่ ปัญหานี้ถ้ามองให้ลึกลงไปอาจจะเป็นเพราะผู้บริหารเห็นว่า คณะทำงานเพิ่งเริ่มวางระบบและทำมาตรการ เลยอยากจะขอดูก่อนว่าจะสำฤทธิ์ผลไหมในปีแรกๆ ถ้าเป็นไปได้ดี เห็นผลชัดเจนผู้บริหารจะอนุมัติโครงการในปีถัดไป

ดังนั้น คณะทำงานฯควรวางแผนไว้ในปีแรกๆที่ทำ ให้เริ่มจากมาตรการประหยัดพลังงานที่ไม่ต้องใช้เงินลงทุนไว้ก่อน เมื่อเริ่มทำมาตรการ ก็ต้องมีการตรวจวัดผลที่จับต้องได้เป็นตัวเลขไว้ด้วย เพื่อเป็นผลลัพท์ แสดงให้ผู้บริหารเห็นว่าทำสำเร็จ เมื่อผู้บริหารเห็นว่ามีผลงานก็จะอนุมัติเงินลงทุนในโครงการถัดไป

2.คณะทำงานฯไม่เข้มแข็ง แต่ละท่านไม่ทราบอำนาจหน้าที่ความรับผิดชอบที่ชัดเจน ทำให้การทำมาตรการประหยัดพลังงาน ทำได้อย่างไม่เต็มที่.ดังนั้นควรจะต้องกำหนดความรับผิดชอบของคณะทำงานฯเป็นรายบุคคล ว่าแต่ละคนมีหน้าที่อะไรบ้างเกี่ยวกับเรื่องอนุรักษ์พลังงานในองค์กร ก็จะทำให้งานที่ทำจะมีระบบและสามารถบรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้ได้ง่ายยิ่งขึ้น

3.ไม่มีการตรวจติดตาม วัดผลมาตรการประหยัดพลังงานที่ทำอย่างต่อเนื่อง – พบเห็นได้มากในหลายๆองค์กร ตอนเริ่มมาตรการมีความตั้งใจจริงในการทำ แต่เมื่อผ่านประมาณ 2-3 เดือนก็ไม่มีการกลับมาตรวจเช็คอีกว่ามาตรการที่ทำได้ผลอย่างต่อเนื่องหรือไม่ ทำให้สิ้นสุดโครงการไม่สามารถบรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้ได้

ดังนั้นการลงมือปฎิบัติมาตรการ ควรมีการตรวจติดตามวัดผลอย่างต่อเนื่อง โดยอาจใช้การจดบันทึกข้อมูลโดยพนักงาน หรืออาจจะติดตั้งตัว Energy Monitoring ไว้บันทึกค่าการใช้พลังงานก็ได้ เพียงเท่านี้ก็จะทำให้เราทราบสถานะ การใช้พลังงานในปัจจุบัน หากเกิดปัญหาขึ้นกับมาตรการที่ทำ ก็สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างทันท่วงที เพื่อทำให้บรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้

จะเห็นว่าปัญหาทั้งหมดจะเกี่ยวข้องการวางระบบการจัดการพลังงานที่ไม่ครอบคลุม ดังนั้นความรู้จากการวางระบบเป็นสิ่งสำคัญมากที่จะต้องเข้าใจให้มากยิ่งขึ้น

สุดท้ายนี้ ขอให้องค์กรของทุกท่านประสบความสำเร็จทางด้านพลังงานอย่างที่ตั้งเป้าหมายไว้นะครับ